سینمای ایران چهرههای شاخص بسیاری دارد که هنر خود را فراتر از مرزها بردهاند و نامشان در جشنوارههای جهانی میدرخشد. کارگردانان بزرگی نظیر عباس کیارستمی، اصغر فرهادی و داریوش مهرجویی با نگاهی عمیق به مسائل اجتماعی و انسانی توانستند جایگاه ویژهای در سینمای دنیا پیدا کنند. جعفر پناهی نیز یکی از همین نامهای ماندگار است که سینمایش با واقعگرایی محض و نقدهای تند اجتماعی گره خورده است. او نهتنها با فیلمهایش بلکه با سبک زندگی و فعالیتهای خود همواره در کانون توجه بوده است.
اگر قصد دارید با سینمای این کارگردان آشنا شوید در ادامه بهترین فیلم های جعفر پناهی را به شما معرفی میکنیم.
بادکنک سفید (۱۳۷۳)
شروعی طوفانی با همکاری کیارستمی و کسب دوربین طلایی کن
معمولاً اولین فیلم بلند هر کارگردانی حکم کارت ویزیت او را دارد و مسیر آیندهاش را تعیین میکند. جعفر پناهی پیش از ورود به سینمای بلند تجربیات بسیاری در ساخت فیلم کوتاه و دستیاری بزرگان داشت. همکاری او با عباس کیارستمی در نوشتن فیلمنامه بادکنک سفید باعث شد تا اولین اثر او به یکی از ماندگارترین آثار جعفر پناهی تبدیل شود.
داستان این فیلم حول محور دختر خردسالی میچرخد که قصد دارد برای سفره هفتسین ماهی قرمز بخرد. او پولش را گم میکند و در دقایق پایانی سال نو با افراد مختلفی روبرو میشود تا پولش را پس بگیرد. بادکنک سفید نگاه تحسینبرانگیز منتقدان را جلب کرد و جایزه دوربین طلایی جشنواره کن ۱۹۹۵ را برای پناهی به ارمغان آورد.
آینه (۱۳۷۶)
شکستن دیوار چهارم و روایتی متفاوت از سرگردانی یک کودک در شهر
پناهی بلافاصله پس از موفقیت فیلم اولش سراغ ساخت فیلم دوم رفت و این بار نویسندگی و تهیهکنندگی را هم بر عهده گرفت. فیلم آینه بار دیگر دنیای کودکان را هدف قرار میدهد و داستان دختری را روایت میکند که پس از مدرسه منتظر مادرش میماند. وقتی خبری از مادر نمیشود دخترک تصمیم میگیرد خودش به تنهایی راه خانه را پیدا کند.
نکته خلاقانه در آینه تغییر ناگهانی مسیر فیلم و شکستن دیوار چهارم است که روایت را به مستند نزدیک میکند. گرچه این فیلم به اندازه اثر قبلی سر و صدا نکرد اما در جشنوارههای مختلفی دیده شد. این فیلم نشان داد پناهی به دنبال تجربهگرایی در فرم و محتواست.
دایره (۱۳۷۸)
روایتی تلخ از زنان زندانی و معضلات اجتماعی در بستری سیاه
دایره نقطه عطفی در کارنامه پناهی است که او را از دنیای کودکان جدا کرد و به سمت سینمای اجتماعی ایران با محوریت بزرگسالان برد. کامبوزیا پرتوی در نگارش این اثر همکاری داشت. داستان درباره چند زن است که از زندان فرار کردهاند اما متوجه میشوند جامعه بیرون برای آنها زندان بزرگتری است.
این فیلم اگرچه مجوز ساخت گرفت اما هرگز رنگ پرده سینماهای داخلی را ندید. با این حال دایره در سطح جهانی بسیار موفق عمل کرد. شیر طلایی جشنواره ونیز در سال ۲۰۰۰ و جایزه فدراسیون بینالمللی منتقدان تنها بخشی از افتخارات این اثر جسورانه محسوب میشود.
طلای سرخ (۱۳۸۲)
نگاهی به شکاف طبقاتی و خشونت پنهان در لایههای شهر تهران
در فیلم طلای سرخ دوباره شاهد همکاری درخشان پناهی و کیارستمی هستیم. داستان فیلم زندگی یک پیک موتوری پیتزافروشی را دنبال میکند که با ورود به خانههای مردم با اختلاف طبقاتی شدید روبرو میشود. این فشار روانی او را به سمت مسیری جنونآمیز و تصمیماتی خطرناک سوق میدهد.
طلای سرخ هم مانند بسیاری از دیگر ساختههای پناهی در ایران اکران نشد اما در جشنواره کن خوش درخشید. دریافت جایزه هیئت داوران بخش نوعی نگاه در جشنواره کن ۲۰۰۳ و هوگوی طلایی جشنواره شیکاگو نشاندهنده قدرت کارگردانی پناهی در به تصویر کشیدن دردهای اجتماعی است.
آفساید (۱۳۸۴)
تلاش دختران عاشق فوتبال برای ورود به استادیوم آزادی
پناهی در آفساید دست روی یکی از حساسترین موضوعات اجتماعی آن دوران گذاشت. داستان درباره گروهی از دختران است که سعی دارند با لباس مبدل وارد ورزشگاه آزادی شوند تا بازی تیم ملی را تماشا کنند. ممنوعیت ورود زنان به ورزشگاه بستر اصلی این درام کمدی و اجتماعی را شکل میدهد.
این فیلم با وجود توقیف در داخل کشور توانست صدای اعتراض زنان ایرانی را به گوش جهان برساند. آفساید موفق شد خرس نقرهای جشنواره برلین سال ۲۰۰۶ را به دست آورد و جایگاه پناهی را به عنوان یک فیلمساز منتقد تثبیت کند.
این فیلم نیست (۱۳۹۰)
مستندی خلاقانه از روزهای حبس و تلاش برای فیلمسازی
شرایط سیاسی و محدودیتهای کاری باعث شد تا پناهی دست به خلاقیت بزند و فیلمی بسازد که در ظاهر فیلم نیست. این اثر مستندگونه زندگی روزمره او در دوران محکومیت و ممنوعالکار بودن را نشان میدهد. او با کمترین امکانات تلاش میکند عشق خود به سینما را زنده نگه دارد.
نحوه خروج این فیلم از ایران که گفته میشود داخل یک فلش در کیک پنهان شده بود شهرت جهانی پیدا کرد. این فیلم نیست نامزد اولیه اسکار مستند سال ۲۰۱۳ شد و تحسین بسیاری از منتقدان را برای هوشمندی کارگردان برانگیخت.
پرده (۱۳۹۱)
انزوا و افسردگی در ویلایی دورافتاده کنار دریای خزر
پرده یا پرده بسته حاصل همکاری مشترک پناهی و کامبوزیا پرتوی است. داستان درباره مردی است که به همراه سگش در ویلایی شمالی پناه گرفته و سعی دارد خود را از دنیای بیرون مخفی کند. فضای فیلم سنگین و پر از نمادهای تنهایی و ترس است.
این فیلم که به صورت مخفیانه ساخته شده بود بار دیگر نام پناهی را در برلین مطرح کرد. خرس نقرهای بهترین فیلمنامه جشنواره برلین ۲۰۱۳ به این اثر رسید تا پناهی نشان دهد حتی در محدودیت هم میتواند یکی از بهترین فیلم های جعفر پناهی را خلق کند.
تاکسی (۱۳۹۳)
گشت و گذار در خیابانهای تهران و شنیدن داستانهای مردم
در فیلم تاکسی پناهی خودش نقش راننده تاکسی را بازی میکند. او در خیابانهای تهران مسافر سوار میکند و دوربین نصب شده روی داشبورد مکالمات آنها را ضبط میکند. مسافران از اقشار مختلف جامعه هستند و هر کدام گوشهای از مشکلات اجتماعی را بازگو میکنند.
این فیلم ساختاری شبهمستند دارد و مرز بین واقعیت و نمایش در آن کمرنگ است. تاکسی توانست جایزه معتبر خرس طلایی جشنواره برلین ۲۰۱۵ را کسب کند و بار دیگر سینمای زیرزمینی ایران را به رخ جهانیان بکشد.
سهرخ (۱۳۹۷)
سفر به روستا برای نجات دختری که سودای بازیگری دارد
فیلم سهرخ روایتگر سه نسل از بازیگران زن سینمای ایران است. داستان با ویدیوی خودکشی دختری شهرستانی آغاز میشود که آرزوی بازیگری دارد. پناهی و بهناز جعفری برای یافتن حقیقت راهی روستای محل زندگی دختر میشوند و با سنتهای بومی روبرو میگردند.
این فیلم به زیبایی تضادهای فرهنگی و فشارهای روی زنان در محیطهای سنتی را به تصویر میکشد. سهرخ در جشنواره کن ۲۰۱۸ خوش درخشید و جایزه بهترین فیلمنامه را برای جعفر پناهی به ارمغان آورد.
خرس نیست (۱۴۰۱)
عاشقانههایی موازی در مرز ایران و ترکیه با طعم تلخ واقعیت
در خرس نیست پناهی بار دیگر نقش خودش را بازی میکند. او در روستایی مرزی مستقر شده و تلاش دارد از راه دور فیلمی را در ترکیه کارگردانی کند. همزمان داستان عشق پنهانی دو جوان در روستا باعث ایجاد تنشهای محلی میشود که پای پناهی را هم به ماجرا باز میکند.
این فیلم در سال ۲۰۲۲ ساخته شد و توانست جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره ونیز را کسب کند. خرس نیست نقدی بر خرافات و قدرت سنت در جوامع بسته است و همزمان دشواریهای فیلمسازی در تبعید را نشان میدهد.
یک تصادف ساده (۱۴۰۳)
شاهکار متأخر پناهی و افتخارات تاریخی در کن و اسکار ۲۰۲۶
جدیدترین اثر در کارنامه این کارگردان با یک حادثه رانندگی معمولی شروع میشود اما به درامی پیچیده بدل میگردد. شخصیت اصلی پس از تصادف با مردی روبرو میشود که شباهت عجیبی به بازجوی سابقش دارد. این مواجهه باعث زنده شدن زخمهای قدیمی و کنکاش در گذشته میشود.
اگر بخواهیم تنها یک اثر را به عنوان درخشانترین مورد در لیست بهترین فیلم های جعفر پناهی نام ببریم باید به یک تصادف ساده اشاره کنیم. این فیلم توانست دومین نخل طلای تاریخ سینمای ایران را در سال ۲۰۲۵ کسب کند. همچنین نامزدی در چندین بخش اصلی اسکار و گلدن گلوب ۲۰۲۶ نشان از بلوغ کامل سینمای پناهی دارد.
